{"id":579,"date":"2017-05-08T12:31:58","date_gmt":"2017-05-08T12:31:58","guid":{"rendered":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/?p=579"},"modified":"2017-07-24T20:56:46","modified_gmt":"2017-07-24T20:56:46","slug":"moja-ulubiona-powiesc-tajemna-historia-donny-tartt","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/?p=579","title":{"rendered":"Moja ulubiona powie\u015b\u0107: „Tajemna historia” Donny Tartt"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Kiedy\u015b ju\u017c czyta\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i patrz\u0105c na gruby tom wznowiony w 2015 roku przez Znak, mia\u0142am przed oczami tamt\u0105 ok\u0142adk\u0119. Grecki pos\u0105g z zas\u0142oni\u0119tymi czarn\u0105 opask\u0105 oczyma. Zbyt oczywiste, zbyt dos\u0142ownie sugeruj\u0105ce czytelnikowi, z czym b\u0119dzie mia\u0142 do czynienia \u2013 \u017ce chodzi o win\u0119 i precyzyjnie wymierzon\u0105 kar\u0119.<\/p>\n

W\u00f3wczas \u2013 a by\u0142am zaledwie troch\u0119 starsza od bohater\u00f3w \u2013 ta ksi\u0105\u017cka nie zrobi\u0142a na mnie jakiego\u015b kolosalnego wra\u017cenia. Nie uleg\u0142am poetyce opisu, magii ulotnie opisanych niezwyk\u0142ych sytuacji, dialogom na\u015bladuj\u0105cym antyczne metrum. Nie mam poj\u0119cia, dlaczego si\u0119 tak sta\u0142o. Mo\u017ce w szeregu \u00f3wczesnych lektur \u201eTajemna historia\u201d nie wyr\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 tak jak powinna. Niech to pozostanie moj\u0105 tajemn\u0105 histori\u0105, opowiedzmy wi\u0119c o wra\u017ceniach z powt\u00f3rnej lektury.<\/p>\n

Akcja powie\u015bci Tartt toczy si\u0119 w koled\u017cu w Vermont. Nie jest to uczelnia presti\u017cowa, \u017cadna tam Ivy League, absolutnie nie. Po prostu \u2013 luksusowa plac\u00f3wka dla zamo\u017cnych. \u0141adny folder mami g\u0142\u00f3wnego bohatera Richarda Papena, kt\u00f3ry nienawidzi swej rodziny (ojciec pracownik stacji benzynowej, matka gospodyni domowa i sekretarka) oraz prowincjonalnego miasteczka w Kalifornii, ale nie tej z hollywoodzkich film\u00f3w. Papen chce si\u0119 wyrwa\u0107. Ulotk\u0119 reklamow\u0105 z Hampden nosi ze sob\u0105 ponad rok zanim zdecyduje si\u0119 w ko\u0144cu tam napisa\u0107. Campus zachwyca go \u2013 po raz pierwszy widzi brzozy i niewiarygodny g\u00f3rski zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca, podobaj\u0105 mu si\u0119 drewniane budynki akademik\u00f3w i pok\u00f3j jaki otrzyma\u0142, z mansardowym oknem. Ulega magii tego miejsca i pragnie sta\u0107 si\u0119 kim\u015b innym \u2013 do\u0142\u0105czy\u0107 do elitarnego kursu Juliana Morrowa. Wyk\u0142ada on filologi\u0119 klasyczn\u0105 (staro\u017cytn\u0105 grek\u0119) tylko pi\u0119ciorgu studentom: erudycie Henry\u2019emu, wynios\u0142emu i bogatemu Francisowi, lubi\u0105cemu balowa\u0107 Bunny\u2019emu i ekscentrycznym bli\u017ani\u0119tom Camillii i Charles\u2019owi. Trudno si\u0119 jest dosta\u0107 na te zaj\u0119cia, ale Richardowi w ko\u0144cu si\u0119 to udaje. Wkupienie si\u0119 w \u0142aski grupy nie jest \u0142atwe, a cena za to musi by\u0107 wysoka. Czy Richard jest got\u00f3w t\u0119 cen\u0119 zap\u0142aci\u0107? Oto jest pytanie, niczym z greckiej tragedii.<\/p>\n

Od pierwszych stron ksi\u0105\u017cki wiemy, kto zginie i kto zabi\u0142. To \u017cadne zaskoczenie, niczym z film\u00f3w z porucznikiem Colombo (tak zreszt\u0105 m\u00f3wi do Richarda jedna z jego kole\u017canek z akademika, gdy ch\u0142opak zbyt intensywnie j\u0105 o co\u015b wypytuje). Wa\u017cne jest co innego \u2013 dlaczego zgin\u0105\u0142? Kolejne karty powie\u015bci odkrywaj\u0105 skomplikowan\u0105 sie\u0107 tajemnic wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 uczestnik\u00f3w kursu greki. Ka\u017cdy jest indywidualno\u015bci\u0105, z indywidualn\u0105 skaz\u0105. Kto\u015b z nich uwa\u017ca si\u0119 dodatkowo za architekta wszystkich dzia\u0142a\u0144, wydaje mu si\u0119, \u017ce poci\u0105ga za sznurki niczym w\u0142adca marionetek. Wiele pojawia si\u0119 w tej ksi\u0105\u017cce greckich s\u0142\u00f3w i cytat\u00f3w, ale tego najwa\u017cniejszego okre\u015blenia nie ma.\u00a0Hybris<\/em>\u00a0\u2013 pycha, za kt\u00f3r\u0105 karz\u0105 bogowie. Bo \u201eTajemna historia\u201d to grecka tragedia. Mamy wi\u0119c wyrazistych bohater\u00f3w, win\u0119 tragiczn\u0105, czyli hamatri\u0119 (zw\u0142aszcza dotyczy to b\u0142\u0105kaj\u0105cego si\u0119 po omacku w g\u0105szczu podejrze\u0144 Richarda) i nieuniknion\u0105 katastrof\u0119, jest nawet co\u015b w rodzaju katharsis, czyli oczyszczenia. S\u0105 pierwotne ekstatyczne kulty, skomplikowane i wyst\u0119pne uk\u0142ady erotyczno-towarzyskie i d\u0142ugie dialogi w stylu plato\u0144skim. Ale najwa\u017cniejsza jest pycha \u2013 przekonanie, \u017ce mo\u017cna si\u0119 powa\u017cy\u0107 na wszystko i p\u00f3ki nie odezwie si\u0119 sumienie, nie ponosi\u0107 najmniejszych konsekwencji swego czynu. No, a gdy ono si\u0119 ju\u017c odezwie \u2013 zniszczy wszystko jak trz\u0119sienie ziemi.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 Tartt por\u00f3wnywano z dzie\u0142ami To\u0142stoja i Dostojewskiego \u2013 sama autorka podsuwa w tek\u015bcie takie tropy. Mnie kojarzy\u0142a si\u0119 z \u201eLolit\u0105\u201d Nabokova i \u201eW\u0142adc\u0105 much\u201d Goldinga. M\u0142odo\u015b\u0107 nie jest tak niewinna i nieskalana jak nam si\u0119 wydaje. B\u0142\u0119dy m\u0142odo\u015bci mog\u0105 nie by\u0107 zwyk\u0142ymi potkni\u0119ciami, a zawa\u017cy\u0107 na ca\u0142ym \u017cyciu.<\/p>\n

Jest taki film Kubricka \u201eOczy szeroko zamkni\u0119te\u201d (na podstawie noweli A. Schnitzlera z 1931 r.), w kt\u00f3rym bohater u\u015bwiadamia sobie, \u017ce w pewnych sytuacjach ka\u017cda decyzja, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 podejmie jest z\u0142a. Grana przez Toma Cruise\u2019a posta\u0107 jest zafascynowana przypadkowo ujawnion\u0105 tajemnic\u0105, dziwnym kultem, odkrytym na skutek zbiegu okoliczno\u015bci na przyj\u0119ciu; pod\u0105\u017ca za tym sekretem tak d\u0142ugo, \u017ce w pewnym momencie nie mo\u017ce si\u0119 ju\u017c cofn\u0105\u0107 z drogi, wiod\u0105cej go ku zag\u0142adzie. Podobnie jest w przypadku bohater\u00f3w \u201eTajemnej historii\u201d. S\u0105 m\u0142odzi, bardzo inteligentni, odwa\u017cni i gardz\u0105 \u015bwiatem. Nic ich nie mo\u017ce powstrzyma\u0107, nic nie jest dla nich wystarczaj\u0105co dobre. \u0141ami\u0105 ka\u017cd\u0105 zasad\u0119: pij\u0105 na um\u00f3r i narkotyzuj\u0105 si\u0119, recytuj\u0105 greckie wiersze i trwaj\u0105 w izolacji od zewn\u0119trznego \u015bwiata. Stanowi\u0105 co\u015b w rodzaju hermetycznego zakonu, grupy, kt\u00f3ra ufa jedynie sobie. Poniewa\u017c jednak mamy do czynienia z mocnymi osobowo\u015bciami, wszyscy s\u0105 jednocze\u015bnie bardzo podejrzliwi. Doprowadza to to do dziwnej schizofrenii i rozdwojenia. Pi\u0119kno jest okrutne \u2013 m\u00f3wi Morrow. Nasi bohaterowie s\u0105 pi\u0119kni. I niebezpiecznie okrutni.<\/p>\n

\u201eTajemna historia\u201d uwodzi. Tak jak bohater\u00f3w uwi\u00f3d\u0142 jeden z nich, wmawiaj\u0105c im, \u017ce mog\u0105 si\u0119 wa\u017cy\u0107 si\u0119 na wszystko. Mog\u0105 r\u00f3wna\u0107 si\u0119 z bogami i pierwotn\u0105 natur\u0105. Pycha jednak\u017ce zawsze prowadzi do katastrofy, ale tej lekcji z greckiej literatury Richard Papen i jego koledzy zdali si\u0119 nie przerobi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy\u015b ju\u017c czyta\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i patrz\u0105c na gruby tom wznowiony w 2015 roku przez Znak, mia\u0142am przed oczami tamt\u0105 ok\u0142adk\u0119. Grecki pos\u0105g z zas\u0142oni\u0119tymi czarn\u0105 opask\u0105 oczyma. Zbyt oczywiste, zbyt dos\u0142ownie sugeruj\u0105ce czytelnikowi, z czym b\u0119dzie mia\u0142 do czynienia \u2013 \u017ce chodzi o win\u0119 i precyzyjnie wymierzon\u0105 kar\u0119. W\u00f3wczas \u2013 a by\u0142am zaledwie troch\u0119 starsza od bohater\u00f3w \u2013 ta…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12,27],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/579"}],"collection":[{"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=579"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/579\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/579\/revisions\/581"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/580"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/agnieszkakrawczyk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}